De Onzichtbare Last van Talent: Hoe Hoogbegaafden worstelen met stigma

De ongemakkelijke waarheid: ‘Zwijg er maar over.’

De resultaten uit ons recente onderzoek naar stigma bij hoogbegaafde volwassenen zijn, zacht uitgedrukt, niet mals. Ze onthullen een diep gewortelde angst, schaamte en maatschappelijke miskenning. De meest vlijmende aanbeveling die we ontvingen, vat de kern van het probleem samen: ‘Beter om de buitenwereld er niet over te vertellen,’ schrijft Evelien uit Den Bosch. ‘Je wordt er toch raar op aangekeken.’ Dit is het stille, verdrietige advies van hen die hun talent al te vaak als een last hebben ervaren.

Stigma en de Angstige Keuze: Hoogbegaafd = Arrogant?

Het meest pijnlijke stigma dat hoogbegaafden (HB’ers) ervaren, is de vrees om als arrogant bestempeld te worden. De grote meerderheid van de respondenten leeft in de schaduw van dit vooroordeel. Dit maatschappelijke oordeel is zo zwaar, dat het de innerlijke reis van zelfacceptatie blokkeert:

‘Dit was een reden voor mij om mijn hoogbegaafdheid niet te accepteren,’ vertelt Berend uit Oesgeest.

De keuze is vaak: je ware zelf tonen en veroordeeld worden, of jezelf verbergen en eenzaam zijn. Het is veelzeggend dat Patrick uit Alkmaar opmerkt: ‘Ik vertel nog eerder over mijn autisme dan over mijn hoogbegaafdheid.’

De Mythe van het ‘Makkelijke Leven’

De maatschappij koestert de romantische mythe dat hoogbegaafdheid garant staat voor een eenvoudig en vlekkeloos bestaan. Maar liefst 68% van de HB’ers wordt geconfronteerd met de eis altijd overal goed in te moeten zijn, en 61% moet de misvatting pareren dat zij een ‘makkelijk leven’ leiden.

Deze druk staat haaks op de rauwe realiteit van velen die worstelen om hun plek in de maatschappij te vinden. Het is een zware last: niet alleen vechten tegen innerlijke uitdagingen, maar ook tegen onrealistische, verstikkende verwachtingen.

De Pijn van Schaamte en de Verlammende Faalangst

De maatschappelijke druk heeft een directe, verlammende impact op het zelfbeeld. 71,5% van de respondenten geeft aan zich (soms of regelmatig) te schamen voor hun hoogbegaafdheid.

Deze schaamte manifesteert zich in sociale situaties, waar een diep gevoel van ‘anders zijn’ en niet begrepen worden de boventoon voert. Het universele verlangen is om normaal behandeld te worden en de ruimte te krijgen om te falen. Dit wordt treffend verwoord door Bram:

‘Nu voel ik me regelmatig bezwaard om iets nieuws te proberen, want als het misgaat dan kijken ze me er als hoogbegaafde toch extra op aan.’

Dit creëert een vicieuze cirkel die bijdraagt aan de allesoverheersende faalangst die door veel HB’ers wordt genoemd.

Leven als een ‘Alien’: De Zoektocht naar Thuis

In deze context is de behoefte aan verbinding enorm, maar de drempel is hoog. 76% geeft aan dat het moeilijk is om gelijkgestemden te vinden. Het is dan ook geen verrassing dat 72% zich vaak een ‘alien’ voelt, en 62% zich structureel aanpast om maar niet op te vallen.

Het vinden van mensen die op dezelfde golflengte denken is helend; het neemt schaamte weg en versterkt de zelfacceptatie. De zoektocht is divers en lang, maar, zoals Sandra stelt: ‘het is het waard hoor.’

De Zorgwekkende Blindheid in de GGZ

Een van de meest alarmerende bevindingen is de crisis in de Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ). Het stigma en de onbekendheid zijn hier zo groot dat het in sommige gevallen leidt tot (verergering van) traumatische ervaringen.

De intensiteit en gevoeligheid van HB’ers worden regelmatig verkeerd ingeschat, resulterend in misdiagnoses zoals ADHD, autisme of persoonlijkheidsstoornissen. Dit is dubbel pijnlijk, aangezien de meerderheid aangeeft dat zij het meeste stigma ervaren op hun hoogbegaafdheid in vergelijking met andere labels. Het feit dat hoogbegaafdheid geen DSM-5 diagnose is, fungeert als een onzichtbare muur voor passende, vergoede hulp.

Tijd voor Actie: Van Miskenning naar Ondersteuning

Hoogbegaafden verlangen niet naar een uitzonderingspositie, maar naar erkenning en ondersteuning, samengevat in de wens:

‘Werd hoogbegaafdheid maar net zo ondersteund als laagbegaafdheid.’

Dit onderzoek is een dringende oproep aan beleidsmakers en hulpverleners:

1. Creëer Kennis in de GGZ: Er moet per direct meer bekendheid en scholing komen over hoogbegaafdheid binnen de GGZ, zodat de juiste, passende hulp geboden kan worden.
2. Nuanceer het Beeld: We moeten af van het eenzijdige beeld van de ‘uitermate slimme’ HB’er. Er moet een genuanceerd en menselijk beeld komen dat óók oog heeft voor de kwetsbaarheid en de hooggevoeligheid. De overprikkelbaarheden, zoals beschreven door Dabrowski, mogen niet langer worden afgedaan als ‘aanstellerij’.

Het is hoog tijd om deze vicieuze cirkel van zwijgen, schaamte en miskenning te doorbreken. Hoogbegaafdheid is geen arrogantie; het is een intens bestaan dat recht heeft op begrip en hulp.