Is hoogbegaafdheid een vorm van neurodivergentie?

Steeds vaker duikt de term op: neurodiversiteit. Een begrip dat niet alleen autisme, ADHD of dyslexie omvat, maar ook hoogbegaafdheid. Toch roept dat laatste nog geregeld discussie op. Want hoort hoogbegaafdheid, dat vaak wordt geassocieerd met intelligentie en talent, wel thuis in een categorie die draait om anders-zijn in een wereld die vooral is ingericht op de meerderheid?

Wat neurodiversiteit betekent

Neurodiversiteit verwijst naar de natuurlijke variatie in het menselijk brein: verschillen in denken, voelen, leren en waarnemen. Neurodivergentie betekent dat iemands brein op een manier werkt die significant afwijkt van wat als de standaard wordt gezien.

Binnen dit brede spectrum vallen mensen met bijvoorbeeld autisme, ADHD of dyslexie. Maar steeds meer onderzoekers, therapeuten en hoogbegaafden zelf plaatsen ook hoogbegaafdheid onder deze noemer.

Hoogbegaafdheid in het kader van neurodiversiteit

Hoogbegaafdheid wordt meestal gedefinieerd als een combinatie van hoge intelligentie, creativiteit en motivatie. Toch is het vooral de manier van denken en ervaren die het verschil maakt.

Hoogbegaafde mensen hebben vaak een andere hersenstructuur en verwerken informatie op een snellere en meer gelaagde manier. Dat zorgt voor een aantal herkenbare kenmerken.

Intensiteit: De wereld wordt sterker ervaren, zowel intellectueel als emotioneel. De Poolse psycholoog Kazimierz Dabrowski beschreef dit als overprikkelbaarheden: verhoogde gevoeligheid op emotioneel, zintuiglijk, intellectueel, verbeeldend en lichamelijk vlak.

Associatief denken: Hoogbegaafden leggen snel verbanden en denken in complexiteit. Ze springen in hun redenering soms verder dan hun omgeving kan volgen.

Emotionele diepgang: Een sterk rechtvaardigheidsgevoel en diepe beleving van emoties zorgen voor een intens sociaal en innerlijk leven. Dat kan leiden tot empathie en creativiteit, maar ook tot overbelasting of existentiële vragen.

De noodzaak tot aanpassing

Net als bij andere vormen van neurodivergentie lopen hoogbegaafden vaak vast in een maatschappij die is ingericht op de gemiddelde mens. Scholen, werkplekken en zelfs de GGZ zijn gestandaardiseerd op neurotypische behoeften.

Wie anders denkt of leert, moet zich voortdurend aanpassen. Dat kan leiden tot vervreemding, onderprikkeling of het gevoel niet op de juiste plek te zijn. Veel hoogbegaafden spreken over het gevoel een alien te zijn in hun eigen wereld.

Daarnaast ontbreekt in de hulpverlening vaak kennis over hoogbegaafdheid. Omdat het geen DSM-classificatie is, bestaat er weinig gerichte ondersteuning. De intensiteit van hoogbegaafdheid wordt soms verkeerd geïnterpreteerd als ADHD, autisme of een persoonlijkheidsstoornis.

Waarom het onderwerp discussie oproept

Niet iedereen vindt dat hoogbegaafdheid onder neurodivergentie valt. Tegenstanders wijzen erop dat de term vooral bedoeld is voor groepen die structureel worden achtergesteld of gestigmatiseerd. Hoogbegaafdheid wordt daarentegen vaak geassocieerd met privilege en succes.

Toch laat de praktijk iets anders zien. Veel hoogbegaafden ervaren juist onbegrip, miskenning of sociale uitsluiting. Hun uitdagingen worden niet altijd erkend omdat ze aan de buitenkant goed functioneren.

De discussie lijkt dus minder te gaan over definities, en meer over erkenning: mag anders-zijn ook gelden voor mensen die cognitief juist méér kunnen, maar daardoor juist vastlopen in een wereld die niet meebeweegt?

Conclusie

Ondanks het debat erkennen steeds meer psychologen, therapeuten en belangenorganisaties hoogbegaafdheid als een unieke en intense vorm van neurodiversiteit. Het is een brein dat anders werkt, sneller denkt en dieper voelt. Dat brengt uitzonderlijke kwaliteiten met zich mee, maar ook specifieke kwetsbaarheden.

Wie zich hierin herkent, kan zich verder verdiepen in de overprikkelbaarheidentest op hb-community.nl. De test helpt om beter te begrijpen hoe jouw brein prikkels verwerkt en waarom intensiteit niet altijd een last hoeft te zijn, maar ook een kracht kan zijn.

Hoogbegaafdheid is meer dan een hoog IQ. Het is een manier van zijn, die pas tot bloei komt wanneer er ruimte is om anders te mogen denken, voelen en leven.