Hoogbegaafdheid en bewustzijn: de brede focusstraal

Hoogbegaafdheid gaat in de eerste plaats over een manier van zijn, een mate van bewustzijn en over een bepaalde focus binnen het spectrum van bewustzijn. Laat me uitleggen wat ik daarmee bedoel.

Bewustzijn als aandacht

Voor mij gaat bewustzijn hier over wat je waarneemt en waar je aandacht naartoe beweegt. Waar staat jouw aandacht op gericht? Wat neem jij waar? Hoeveel lagen kun je tegelijkertijd meenemen? Waar valt jouw blik van nature op?

Bij de een ligt die focus dichter bij het concrete en praktische. Bij de ander ligt die focus meer bij het complexe, abstracte en gelaagde. En volgens mij is het juist mooi dat mensen daarin verschillen. Iedereen kijkt vanuit een eigen plek naar de wereld.

Hoe ik hoogbegaafdheid conceptualiseer, zie ik ongeveer zo.

Ik stel me voor dat ieder mens een soort groot wiel om zich heen heeft. In de kern zit je als mens zelf, als een klein puntje in het midden. Vanuit dat punt kijk je met een soort focusstraal naar buiten, de wereld in.

De dingen die heel concreet en praktisch zijn, liggen relatief dichtbij je. Naarmate iets complexer wordt, komt het als het ware verder van je af te liggen. Relaties met anderen zijn bijvoorbeeld al complexer dan puur praktische zaken. En wanneer je nog verder naar buiten gaat, kom je bij meer abstracte, conceptuele lagen: grotere verbanden, patronen, ideeën, systemen en verschillende domeinen die met elkaar samenhangen.

Om die buitenste lagen goed te kunnen overzien, moet je focusstraal volgens mij niet alleen ver kunnen reiken, maar ook breed genoeg zijn. Want hoe verder je naar de buitenkant van de cirkel gaat, hoe groter en complexer het stuk wordt dat je probeert te bevatten.

Als je straal heel smal is, kun je misschien wel ver kijken, maar zie je van zo’n buitenste laag maar een heel klein stukje. Misschien minder dan één procent. Dan kun je wel iets opvangen van zo’n complex concept, maar het geheel is veel moeilijker te bevatten.

Misschien kun je gedurende je leven één zo’n concept heel goed leren begrijpen, omdat je daar heel specifiek op gericht bent. Maar om daar vrij en eenvoudig over te kunnen praten, of om dat concept meteen met andere lagen en domeinen te verbinden, is dan veel lastiger.

Bij hoogbegaafdheid zie ik juist dat die straal vaak breder is en verder reikt. Dat betekent niet per se dat iemand in het eerste, praktische stuk altijd sterker is. Integendeel, soms ligt daar juist helemaal niet de natuurlijke gerichtheid. De aandacht ligt niet altijd bij wat dichtbij, concreet of direct toepasbaar is.

Maar op de buitenste, complexere lagen kan zo iemand in één keer een veel groter deel verlichten. Daardoor kun je op een complex niveau verbanden zien, verschillende domeinen aan elkaar koppelen en meerdere lagen tegelijk overzien.

Voor mij gaat het dan niet om beter, belangrijker of waardevoller. Ik denk dat het belangrijk is dat mensen op allerlei niveaus hun eigen focus, waarde en rol hebben. Iedereen kijkt vanuit een eigen plek, met een eigen gerichtheid, naar de wereld.

Maar bij hoogbegaafdheid lijkt er vaak sprake te zijn van een ander soort bereik. Je kunt meer complexiteit bevatten. Je bewustzijn kan als het ware meer lagen tegelijk meenemen. Je ziet niet alleen losse feiten, maar ook hoe dingen zich tot elkaar verhouden.

Waar ratio, gevoel en intuïtie samenkomen

Hoogbegaafdheid is voor mij ook niet alleen maar koude kennis of puur rationeel denken. Het is juist vaak een combinatie van ratio, gevoel, intuïtie en menselijkheid.

Dat komt allemaal samen. Daardoor kun je iets niet alleen analyseren, maar er ook betekenis aan geven en er werkelijk iets mee doen.

Dat maakt ook dat begeleiding niet alleen hoeft te gaan over kennis of methode. Als je als hoogbegaafde begeleiding zoekt, wil je iemand tegenover je hebben die jouw manier van waarnemen, jouw complexiteitsniveau en jouw bewustzijnslagen kan volgen.

Niet iemand die boven je staat, maar iemand die voldoende breedte en reikwijdte heeft om met je mee te kijken.

Want misschien is dat wel een belangrijk onderdeel van erkenning: niet alleen dat iemand luistert naar wat je zegt, maar ook dat iemand kan volgen vanuit hoeveel lagen je eigenlijk tegelijk spreekt.