Waarom een denktank hoogbegaafden zo aantrekt

Ik spreek hoogbegaafden uit het hele land, en wat me daarbij opvalt, is hoe vaak het idee van een denktank hen aanspreekt. Vanuit heel verschillende hoeken hoor ik hoogbegaafden vertellen dat ze het leuk zouden vinden om samen met anderen over interessante of maatschappelijke vraagstukken na te denken.

Tegelijkertijd merk ik dat het idee van een HB-denktank ook iets spannends kan oproepen. Misschien lijkt het je ontzettend leuk om mee te doen, maar vraag je je ook af of je daar wel tussen past. Of je genoeg weet. Of de andere deelnemers niet allemaal veel intelligenter, sneller of indrukwekkender zullen zijn dan jij.

In dit artikel wil ik daarom niet alleen onderzoeken waarom denktanks zo goed aansluiten bij hoogbegaafden, maar ook laten zien hoe zo’n denktank er in de praktijk aan toe kan gaan. Wat maakt het zo aantrekkelijk? Wat kan het spannend maken? En waarom hoef je echt geen wandelende encyclopedie te zijn om waardevol mee te kunnen doen?

Ruimte om werkelijk iets met je ideeën te doen

Aan de ene kant is het natuurlijk niet zo vreemd dat denktanks hoogbegaafden aanspreken. Hoogbegaafden zijn cognitief sterk, en dat is precies wat je in een denktank goed kunt gebruiken. Je moet informatie kunnen opnemen, verbanden kunnen leggen, ingewikkelde vraagstukken kunnen doorgronden en verschillende perspectieven tegelijk kunnen overzien.

Maar een denktank draait om veel meer dan alleen cognitieve intelligentie.

Er zit ook een groot creatief element in. Je mag brainstormen, associëren, mogelijkheden onderzoeken en oplossingen bedenken die nog niet voor de hand liggen. Je hoeft niet alleen uit te voeren wat iemand anders al heeft bedacht. Je mag zelf vragen stellen, nieuwe richtingen openen en onderzoeken wat er gebeurt wanneer je een probleem eens helemaal anders benadert.

Dat out-of-the-box denken past goed bij veel hoogbegaafden. Zij zien vaak snel waar bestaande systemen vastlopen, welke aannames onder een probleem liggen en welke mogelijkheden nog niet worden benut.

In het dagelijks leven is daar lang niet altijd ruimte voor. Je kunt allerlei verbanden en mogelijke oplossingen zien, maar dat betekent nog niet dat iemand erop zit te wachten. Misschien is het niet jouw taak, is er geen tijd voor of wordt je idee als te ingewikkeld, te groot of te afwijkend gezien.

Binnen een denktank is dat juist precies de bedoeling. Daar mag je een vraagstuk vastpakken en steeds verder uitpluizen. Je mag een zijweg inslaan omdat daar misschien iets interessants te ontdekken valt. Je mag iets zeggen wat nog helemaal niet af is en samen onderzoeken of er iets in zit.

Je mag je hersenen ergens werkelijk op loslaten.

Samenwerken zonder allemaal hetzelfde te hoeven doen

Daarnaast zit er een belangrijk sociaal aspect aan een denktank. Je ontmoet gelijkgestemden die het ook leuk vinden om lang over een onderwerp door te denken. Mensen bij wie je niet na twee zinnen hoeft af te remmen omdat het gesprek anders te ingewikkeld, abstract of intens zou worden.

Je kunt samen verder bouwen op een gedachte. De een zegt iets, de ander legt een onverwacht verband en weer iemand anders stelt een vraag waardoor het hele onderwerp ineens kantelt.

Een denktank biedt daarmee een vorm van samenwerking die voor veel hoogbegaafden prettig kan zijn. Je werkt samen aan een project of vraagstuk, maar hebt daarbinnen vaak veel ruimte om op je eigen manier bij te dragen.

De een duikt graag in de literatuur. Een ander ziet vooral de grote lijn. Weer iemand bedenkt wilde oplossingen, terwijl iemand anders juist heel goed is in het opmerken van tegenstrijdigheden of praktische problemen.

Je bent samen ergens mee bezig, zonder dat iedereen hetzelfde hoeft te denken of op dezelfde manier hoeft te werken.

Misschien is dat wel een van de belangrijkste redenen waarom denktanks zo aantrekkelijk zijn voor hoogbegaafden. Er komen veel dingen in samen waar zij behoefte aan kunnen hebben: cognitieve uitdaging, creativiteit, autonomie, diepgang, gelijkgestemdheid en het gevoel dat je met je ideeën ergens naartoe kunt.

Gedreven door nieuwsgierigheid

Wat een HB-denktank aantrekkelijk kan maken, is dat het denken niet alleen in het teken hoeft te staan van een concrete opdracht of een vooraf vastgestelde uitkomst. Je hoeft niet binnen een bepaalde termijn een professioneel adviesrapport op te leveren. Je kunt met een onderwerp bezig zijn omdat je het zelf interessant vindt, omdat je iets wilt begrijpen en omdat het leuk is om daar samen steeds verder over na te denken.

Die intrinsieke motivatie herken ik bij veel hoogbegaafden. Ze zijn nieuwsgierig, denken graag diep over onderwerpen na en voelen zich vaak betrokken bij maatschappelijke vraagstukken. Ze kunnen zich behoorlijk aantrekken wat er in de wereld niet goed loopt en willen begrijpen waarom systemen vastlopen, waarom bepaalde problemen steeds terugkeren en hoe het misschien anders zou kunnen.

Natuurlijk is het mooi wanneer daar een bruikbaar idee of een werkelijke oplossing uit voortkomt. Maar het proces zelf is minstens zo belangrijk: samen een onderwerp uitpakken, je eigen perspectief inbrengen, ontdekken hoe iemand anders ernaar kijkt en merken hoe een gedachte door de inbreng van de groep steeds verder verandert.

Soms verander je van mening en soms ga je juist scherper zien waarom je iets belangrijk vindt. Soms ontstaat er een prachtig idee en soms heb je vooral een heel interessant gesprek gehad. Ook dat is waardevol.

En toch kan een denktank behoorlijk spannend zijn

Hoewel het idee van een denktank veel hoogbegaafden aanspreekt, merk ik ook dat het in de praktijk best spannend kan zijn om daadwerkelijk mee te doen.

Mensen zijn enthousiast, melden zich aan of zeggen dat ze er graag bij willen zijn, maar haken vlak voor een bijeenkomst soms toch af.

Dat is natuurlijk niet zo vreemd. Je gaat naar een nieuwe plek, ontmoet mensen die je nog niet kent en komt terecht in een groep waarvan je niet precies weet wat je kunt verwachten.

Maar ik denk dat er vaak nog iets anders meespeelt: faalangst.

Op het laatste moment kan ineens de gedachte opkomen: straks zijn al die andere mensen ontzettend intelligent en zit ik daar gewoon als mezelf tussen.

Ik denk dat dit voor veel hoogbegaafden heel herkenbaar is. Je weet ergens natuurlijk wel dat de andere deelnemers ook gewoon mensen zijn. Toch kunnen op zo’n moment precies de stereotypen over hoogbegaafdheid naar boven komen waar je normaal gesproken misschien zelf juist tegen strijdt.

Want stel dat de anderen niet alleen hoogbegaafd zijn, maar écht hoogbegaafd. Serieus hoogbegaafd. Mensen die alles weten, razendsnel denken en voortdurend briljante dingen zeggen.

En dan ben jij daar.

Bij anderen zie je het vaak gemakkelijker

Bij anderen kun je hun intelligentie soms veel gemakkelijker zien dan bij jezelf.

Je hoort wat iemand vanuit zijn werk weet, merkt hoe snel iemand een verband legt of ziet hoe origineel iemand denkt. Bij jezelf zie je vooral alles wat je niet weet, de momenten waarop je moet zoeken naar woorden en de gedachten die in je eigen hoofd veel minder indrukwekkend lijken dan wanneer een ander ze uitspreekt.

Daardoor kan een bijeenkomst van hoogbegaafden in je fantasie bijna veranderen in een soort intelligentiewedstrijd.

Terwijl een denktank in werkelijkheid helemaal niet zo werkt.

In een goede denktank hoeft niemand alles te weten. Sterker nog, wanneer iedereen precies dezelfde kennis, achtergrond en manier van denken zou hebben, zou de groep waarschijnlijk een stuk minder interessant worden.

De een weet veel over een onderwerp vanuit werk of studie. Een ander kent het juist van binnenuit door eigen ervaring. Iemand anders stelt precies de vraag die nog niemand had gesteld.

Er zijn mensen die gemakkelijk hardop associëren en mensen die eerst een tijdje luisteren en observeren. Zij komen misschien pas later met een verband waardoor het gesprek ineens een heel nieuwe richting krijgt.

De een ziet de grote maatschappelijke lijn. De ander merkt een klein detail op dat iedereen over het hoofd zag. Weer iemand komt met een wild idee waarvan eerst niemand weet of het ergens op slaat, maar dat uiteindelijk wel iets belangrijks openbreekt.

Juist die verschillen maken een denktank waardevol.

Je hoeft niets te bewijzen

Je hoeft in een denktank dus niet op één bepaalde manier slim te zijn. Je hoeft niet voortdurend iets te zeggen, snel te reageren of met een kant-en-klare oplossing te komen. Je mag op je eigen tempo en vanuit je eigen manier van denken deelnemen.

Het gaat niet om bewijzen dat je hoogbegaafd genoeg bent om erbij te horen. Het gaat om wat er ontstaat wanneer verschillende mensen hun nieuwsgierigheid, ervaringen, kennis en manier van kijken bij elkaar brengen.

Een denktank is daarom niet in de eerste plaats prestatiegericht. Je gaat met elkaar een denkproces aan. Je wilt het interessant hebben, plezier maken, je hersenen laten kraken en elkaar verrassen met ideeën en perspectieven waar je in je eentje misschien nooit op was gekomen.

Wat ik bijzonder vind, is hoeveel openheid hoogbegaafden vaak hebben voor verschillende kanten van een onderwerp. Ze willen niet alleen hun eigen gelijk bewijzen, maar werkelijk begrijpen hoe iets in elkaar zit. Ze staan open voor de perspectieven van anderen en zijn bereid hun eigen ideeën opnieuw te bekijken.

Soms staan ze zelfs iets te veel open voor andere perspectieven en raken ze hun eigen standpunt onderweg bijna kwijt. Juist een goed gesprek kan dan helpen om niet alleen te ontdekken wat anderen denken, maar ook scherper te krijgen: wat vind ik hier eigenlijk zelf van, en waarom?

Een denktank is geen podium waarop je moet laten zien hoe intelligent je bent. Het is een gezamenlijke ontdekkingstocht. Je weet vooraf niet precies waar je uitkomt, en dat is juist een belangrijk deel van de aantrekkingskracht.

Misschien is dit ook iets voor jou

Mocht een denktank je ontzettend leuk lijken, maar merk je tegelijkertijd dat je er zenuwachtig van wordt, dan betekent dat niet dat je er niet thuishoort.

Waarschijnlijk betekent het vooral dat je iets gaat doen wat je belangrijk vindt, met mensen die je nog niet kent. En misschien dat je jezelf, net als veel andere hoogbegaafden, nog altijd iets minder gemakkelijk als hoogbegaafd ziet dan de mensen om je heen.

In de praktijk is de sfeer meestal veel ontspannener dan het beeld dat je er vooraf van kunt maken. Je hoeft niets te bewijzen. Je mag gewoon als jezelf binnenkomen, op jouw manier deelnemen en gaandeweg ontdekken wat jij aan het gezamenlijke denkproces toevoegt.

En mocht er nog geen HB-denktank bij jou in de buurt bestaan, dan is het misschien wel een mooi idee om er zelf een te beginnen. Het lijkt mij prachtig wanneer op steeds meer plaatsen in Nederland en België groepen ontstaan waarin hoogbegaafden elkaar weten te vinden en samen hun nieuwsgierigheid op maatschappelijke en andere interessante vraagstukken kunnen loslaten.

Want hoeveel ideeën zouden er nog in de hoofden van hoogbegaafden rondzwerven die nu vooral ieder afzonderlijk zitten te denken?

Het wordt interessant wanneer die hoofden elkaar weten te vinden.