Hoogbegaafdheid en existentiële vervreemding

Hoogbegaafdheid en existentiële vervreemding

Ik denk dat een mens soms op een spoor terecht kan komen dat moeilijk met anderen te delen is. Een spoor van gedachten, ervaringen en vragen die voor jou heel diep en wezenlijk voelen, maar die zich lastig laten uitleggen. En juist dat kan het zo eenzaam maken. Bij hoogbegaafdheid kan die existentiële vervreemding een heel eigen vorm aannemen.

Je kunt gedachten en ervaringen hebben die voor jou heel diep gaan, maar die je niet altijd goed kunt overbrengen. En als je ze heel letterlijk zou uitleggen, zouden ze al snel vreemd klinken. Niet omdat ze onzin zijn, maar omdat je bezig bent met lagen die normaal gesproken meer onder het bewustzijn blijven, en die voor jou ineens heel open zijn komen te liggen.

Bij mij zaten daar ook filosofische vragen in, en diepere psychologische lagen. Dingen waar ik me intens mee bezighield en die ook echt betekenis voor mij hadden.

Tegelijkertijd kwam ik aan de buitenkant vaak nog gewoon normaal over. Dat maakte het ergens ook verwarrend. Alsof ik in tweeën verdeeld was. Er was een deel van mij dat zich gewoon bezighield met de normale dingen. Met functioneren, met contact houden, met de dingen regelen die geregeld moesten worden. Misschien niet perfect, maar wel genoeg om niet direct op te vallen. Daarnaast was er ook een kant van mij die vertraagde en verdiepte. Een kant die bezig was met existentiële vragen, met betekenis, met bewustzijn, met psychologische patronen en met dingen die zich niet zomaar in gewone taal lieten vangen.

Existentiële crisis of vervreemding

Voor mij past het woord vervreemding daar beter bij dan het woord crisis. Een crisis klinkt voor mij toch al snel als iets zichtbaars, alsof alles instort of volledig vastloopt. Terwijl vervreemding juist duidelijk maakt waar het echt om gaat. De verbinding met de wereld om je heen kan onder druk komen te staan, en tegelijk kunnen er diepe vragen opkomen over jezelf. Alsof je niet meer helemaal vanzelfsprekend meebeweegt met het gewone leven, maar ook niet precies weet wat daarvoor in de plaats is gekomen.

Die vervreemding heeft voor mij dus twee kanten. Aan de ene kant kan de verbinding met de wereld om je heen onder druk komen te staan. Aan de andere kant roept het juist allerlei vragen op over jezelf. Wie ben ik eigenlijk? Wie ben ik ten opzichte van de wereld? Waar besta ik uit? Misschien zelfs: wat is mijn deelname aan deze wereld, wat is mijn doel, mijn plek, mijn richting? Dat maakt zo’n periode ingrijpend, maar ook bijzonder. Want juist door met die vragen bezig te zijn, kun je uiteindelijk ook weer dichter bij jezelf komen.

Zelfbeeld en persoonlijke thema’s

Wat het voor mij extra ingewikkeld maakte, was dat ook mijn zelfbeeld daar op een vreemde manier doorheen liep. Dat vind ik ergens nog steeds bijzonder, want die existentiële vervreemding voelt juist ook afstandelijk, alsof je loskomt van het gewone. En toch sijpelen er dan blijkbaar ook weer overtuigingen, gevoeligheden en persoonlijke thema’s doorheen, die het alsnog een heel eigen kleur geven.

Juist daardoor is het ook niet iets abstracts of puur intellectueels. Het gaat wel over grote vragen en diepe lagen, maar niet op een koude manier. Je eigen geschiedenis, je gevoeligheden en de manier waarop je naar jezelf kijkt, bewegen daar toch in mee. Misschien is dat ook waarom zulke periodes niet alleen verwarrend zijn, maar je ook echt kunnen raken.

Het moeilijke én het mooie

In die diepte zit voor mij iets heel bijzonders. Er kan iets heel fascinerends zitten in zo diep nadenken dat je bijna in een soort trance komt. Dat je zo ver doordenkt, en zo veel verbanden ziet, dat het ook iets intens levends krijgt.

Soms vond ik daarin zelfs meer verbinding met oude literatuur of met denkers uit een andere tijd dan met de mensen direct om mij heen. Er zit iets in van diepe fascinatie, van op een ander spoor komen, van verbanden zien die voor jou heel veel betekenis hebben. Juist dat maakt het ook zo lastig om uit te leggen, want het gaat niet alleen om wat je denkt, maar ook om wat het in jou raakt.

Ik ben benieuwd of meer hoogbegaafde mensen dit herkennen. Juist omdat hoogbegaafde mensen vaak goed zijn in out of the box denken, in abstract denken, en in het koppelen van verschillende systemen en betekenislagen. Dat je ineens ziet hoe een filosofisch onderwerp, een psychoanalytische stroming, iets wat nu in de techniek gebeurt en je eigen ervaringen op een bepaalde manier samenhangen. Dat er dan voor jou in één keer van alles op zijn plek valt, en dat dat een enorme waarde heeft.

Waarom dit zo lastig te delen is

Wat voor anderen dan soms moeilijk te begrijpen is, is niet eens alleen de inhoud. Misschien kunnen ze best wel volgen wat je zegt. Maar wat vaak moeilijker over te brengen is, is waarom iets voor jou zóveel betekenis heeft. Waarom jij daar zo door geraakt wordt. Waarom jouw emotionele energie daarheen gaat. Waarom een bepaald inzicht of verband voor jou niet alleen interessant is, maar ook echt iets wezenlijks aanraakt. Dat is lastig uit te leggen aan iemand die niet op hetzelfde gedachtespoor zit.

Veel van wat mensen meemaken is in zekere zin gedeeld. Ook als ervaringen heel persoonlijk zijn, kun je elkaar vaak toch begrijpen. Maar mijn ervaring is wel dat je soms op een punt komt waarop dat minder vanzelfsprekend wordt. Niet omdat het onbegrijpelijk is in absolute zin, maar omdat er minder gedeelde taal voor is. En dan kan het moeilijk worden om je ervaring nog goed over te brengen, terwijl die voor jou juist heel intens en belangrijk is.

Fascinatie, groei en ontdekking

Hoewel deze diepe denkflow soms ook fijn kan zijn als een vlucht uit het dagelijkse leven wanneer dat tegenzit, is het voor mij vooral een plek van groei en contemplatie. Van fascinatie. Van ontdekking.

Ik kijk er dan ook niet alleen met mildheid op terug, maar ook met dankbaarheid en trots. Ondanks de pijn van de eenzaamheid die er soms bij hoorde, heb ik in die diepten ook hele delen van mijzelf teruggevonden. Alsof ik diep genoeg moest gaan om weer uit te komen bij iets dat ik kwijt was geraakt. En van daaruit vond ik ook weer meer verbinding met de gedeelde menselijke wereld. Juist met die delen van mezelf die eerst verder weg leken.

Op zoek naar herkenning

Juist omdat ik hier niet vaak mensen over hoor, wil ik het graag eens benoemen. Ik ben erg benieuwd of meer hoogbegaafde mensen dit herkennen, en hoe zij zulke periodes hebben ervaren. Niet omdat de inhoud voor iedereen hetzelfde hoeft te zijn, maar omdat het me waardevol lijkt om dat ijs eens te breken en woorden te geven aan iets waar je niet zo makkelijk over praat.

Misschien zijn er meer mensen die zulke momenten kennen. Momenten waarin je diep in existentiële vragen, fascinatie en innerlijke lagen terechtkomt, terwijl het tegelijk lastig blijft om dat goed uit te leggen. Juist daarom ben ik benieuwd naar andere ervaringen.